به دنبال پلنگ در بلوچستان (فروردين 1387)

بلوچستان ايران يکی از بکرترين و ناشتاخته ترين مناطق کشور به شمار می رود که کمتر در زمينه حيات وحش آن مطالعه شده است. گفته می شود که پلنگ تنها در چند منطقه معدود در اين بخش از ايران باقی مانده ولی تابحال مطالعه ای درخصوص وضعيت اين گونه درحال انقراض در اين استان صورت نگرفته است. منطقه حفاظت شده کوه بيرک با وسعت بيش از 70 هزار هکتار را بايد مهمترين زيستگاه پلنگ در بلوچستان ايران به شمار آورد که باور وجود آثار و علائم فراوان از پلنگ در اين منطقه در نزديکی مرز پاکستان تا پيش از ديدن آن برای کسی ساده نيست، ولی بايد گفت که اين منطقه دارای جمعيت بالنسبه مناسب از اين گربه سان زيبا می باشد.

پلنگ تعارض بسيار شديدی با عشاير بلوچ ساکن در اين منطقه دارد بطوريکه طی دوسال گذشته به کرات به گله های عشاير بلوچ حمله کرده و بطور متوسط هر ماه بين 10 تا 20 بز اهلی را شکار کرده است. در بررسی رژيم غذايی پلنگ در اين منطقه، بقايای بزاهلی، روباه و جوندگان که توسط اين جانور مورد استفاده قرار گرفته بود، يافت شد. براساس بررسی های صورت گرفته، گونه های زير به عنوان طعمه مورد استفاده پلنگ در اين منطقه قرار گرفته است: کل و بز، تشی، روباه، بز اهلی، الاغ، سگ گله و جوندگان.

مهمترين طعمه وحشی پلنگ در اين منطقه کل و بز است که تراکم بسيار پايينی دارد. ظاهرا پيش از خشکسالی های سالهای گذشته، تراکم طعمه وحشی در اين منطقه همچنان پايين بوده و پلنگها نيز برای تأمين بخشی از نياز غذايی خود لاجرم از بزهای اهلی تغذيه می کردند. ولی امروزه به دليل آنکه اندازه گله های بز عشاير به دليل خسارت ناشی از خشکسالی بسيار کاهش يافته ميزان خسارتی که مردم به دليل حمله پلنگ می بينند قابل توجه شده است. از نکات جالب بايد عنوان نمود که مردم اعتقاد دارند اگر پلنگها را بکشند خشکسالی ادامه می يابد و همين خود باعث گرديده که تابحال پلنگها بتوانند جان سالم به در ببرند.

براساس بررسی های صورت گرفته در تنها بخش کوچکی از اين منطقه، ردپای دو قلاده پلنگ مختلف در محدوده ميانی بيرک شناسايی گرديد که يکی از آنها احتمالا يک پلنگ جوان 4-3 ساله و ديگری بزرگتر می باشد. ردپاها حاکی از اندازه نه چندان بزرگ پلنگهای اين محدوده از کشور در مقايسه با قسمتهای شمالی داشت. به منظور ثبت حضور پلنگ در اين منطقه، مسيرهای گدار پلنگ مورد شناسايی قرار گرفته و 3 دستگاه دوربين تله ای آنالوگ با قابليت گرفتن 9 تصوير در هر لحظه در اين مسيرها کار گذاشته شد.

منطقه حفاظت شده کوه بيرک با وسعت 73217 هکتار، در فاصله 100 کيلومتری شهرستان سراوان در بخش بلوچستان استان سيستان و بلوچستان واقع گرديده است. اين منطقه در بخش زابلی شهرستان سراوان واقع شده و اداره محيط زيست اين شهرستان مسئوليت حفاظت از اين منطقه را برعهده دارد. بلندترين ارتفاع اين منطقه 2740 متر از سطح درياها بوده و حدود 100 ميليمتر درسال ميانگين بارش آن می باشد. نمای کلی اين منطقه يک رشته کوه صخره ای و صعب به طول حدود 100 کيلومتر و عرض متوسط کمتر از 10  کيلومتر می باشد که در جهت شمال غربی تا جتوب شرقی از جنوب شهرستان خاش تا بخش زابلی (که به تازگی به شهر ارتقا يافته است)، امتداد دارد.

اين منطقه يکی از زيستگاه های مناسب پلنگ در جنوب شرقی کشور به شمار می رود که جمعيتی از اين گونه درمعرض خطر (Endangered) (IUCN 2006) را در خود جای داده است. نظر به آنکه طبق آخرين مطالعات صورت گرفته در جهان، پلنگ های جنوب ايران  بيشتر به پلنگهای پاکستان شباهت دارند تا پلنگهای شمال کشور، از اين رو به نظر می رسد که مطالعه درباره پلنگهای جنوب شرق کشور از اولويت بالايی برخوردار است. براين اساس، منطقه بيرک بدون شک يکی از بهترين زيستگاه ها برای انجام چنين مطالعه می باشد. از سوی ديگر، نظر به تعارض بالای پلنگ و جوامع انسانی به دليل شکار بزهای اهلی توسط اين گوشتخوار، آينده اين گونه در منطقه از يک سو و ضرر و زيان وارده شده به مردم از سوی ديگر همواره ضرورت انجام پژوهشی درخصوص وضعيت پلنگ در اين منطقه را بيش از پيش ايجاب می نمايد.

محل خواب پلنگ سر خط الرأس

در اينجا جا دارد تا از حمايتها و همکاری های بی دريغ اداره کل محيط زيست استان سيستان و بلوچستان، به ويژه آقايان مهندس آرامنش مديرکل و مهندس افسری معاونت فنی اداره کل تشکر و قدردانی گردد. همچنين، برخود لازم می دانيم تا از همراهی های و راهنمايی های اداره محيط زيست شهرستان سراوان، به خصوص آقای موسی دهقان نژاد رياست اين اداره و محيط بان حسين حسين زهی در اين بازديد سپاسگزاری به عمل آيد. درنهايت، انجام اين بازديد مرهون پيگيری های مجدانه آقايان مهندس عاقبتی و همچنين عليمرادی بود که موجب امتنان می باشد.