گلستان کوچک خرس های ايران (آبان 1386)

سرانجام طرح جامع انجمن يوزپلنگ ايراني روي خرس قهوه اي در محدوده امن گلستانک البرز مرکزي شمالي در شهريورماه سال جاري پس از 2 سال به پايان رسيد. اين طرح پژوهشي از تابستان 1384 در منطقه امن گلستانک و با همکاري سازمان محيط زيست آغاز شده بود. در اين مطالعه، ابعاد مختلف بوم شناسی اين گونه در اين منطقه که در نزديکی شهرستان چالوس واقع شده، مورد بررسی قرار گرفته و پايه ای برای مطالعات آتی و تدوين راهکارهای مديريتی فراهم آمده است.

خرس قهوه اي بزرگ جثه ترين گوشتخوار کشور است که آنچنان که شايسته ي اين گونه باشد تا کنون مطالعه اي در کشور در ارتباط با آن صورت نگرفته و چندان در ايران شناخته شده نيست و به طبع آن در مجامع بين المللي هم اطلاعاتي از اين جانور در ايران به ثبت نرسيده است. در اين بررسي اطلاعات جامعي از عادات غذايي خرس ها در تمام ماه هاي سال، عادات و رفتار، تقابلات آن با جوامع محلي، گزينش زيستگاه در فصول مختلف سال و وضعيت جمعيتي خرس قهوه اي به دست آمد. با وجود تمام دشواريهايي که وجود داشت در فصل زمستان مطالعات براي زمستان خوابي آن انجام شد و نتيجه آن شد که اين گونه در حدود دو ماه و نيم را در اين منطقه به خواب زمستاني مي رود که خود يکي از پايين ترين دوره هاي خواب اين گونه در جهان است. از آنجا که اين گونه ي جانوري، نيازهاي متابوليکي فراواني دارد، تجزيه و تحليل ها پيرامون سرگين آن در فصول مختلف، گوياي تنوع و تغييرات رژيم غذايي اين جانور در فصول مختلف سال است. تقابلات اين جانور با مردم محلي زيستگاههاي آن، زياد و اجتناب ناپذير است. لذا بخشي از اين مطالعه به مردم محلي، بررسي مشکلات آنان و همچنين تهديدهاي وارده از جانب آنان به حيات وحش اختصاص يافت.

شايد يکي از بهترين راه هاي شناسايي افراد مختلف يک جمعيت خرس، در يک منطقه و در يک زمان محدود و کوتاه، شناسايي افراد مختلف بر اساس شکل ظاهري، رنگ آنها و علائم خاصي (همچون بريدگي گوش يا طوق گردن) که در بدن دارند، باشد. در اين مطالعه نيز تلاش شد تا از اين تکنيک استفاده شود. خرس قهوه اي داراي فازهاي مختلف رنگ قهوه اي از طلايي و بور تا قهوه اي بسيار تيره متمايل به سياه است. تيم تحقيقاتي انجمن با استفاده از اين تکنيک موفق شد 37 تا 39 قلاده خرس قهوه اي را در یک زمان محدود 2 ماهه در منطقه امن گلستانک در البرز مرکزي شمالي شناسايي نمايد.

در اين مدت در کنار مطالعه خرس قهوه اي، مطالعاتي نيز در زمينه ساير گونه هاي جانوري موجود در منطقه صورت گرفت. پلنگ يکي از گونه هايي است که اطلاعات و عکس هاي ارزنده اي از آن کسب شد و مقاله اي به زبان انگليسي درباره اين گونه، در مجله Cat News- نشريه رسمي گروه متخصصين گربه سانان اتحاديه جهاني حفاظت (IUCN)- به چاپ رسيده که از اينجا قابل دريافت است. متأسفانه، همه ساله حداقل 15 تا 20 گاو مردم روستاهای اطراف اين منطقه واقع در بخش کجور چالوس، به دليل حمله پلنگها از پا در می آيند و در مقابل، مردم 2-1 قلاده پلنگ را نيز از طريق مسموم کردن لاشه جانوران از بين می برند. از اين رو، ضرورت دارد اداره کل محيط زيست استان مازندران اقدامات جدی برای کاهش اين تعارض انجام دهد.

پلنگ در حال خوردن گاو محلی (تصوير راست)، گله مرال ها (تصوير وسط) و کل و بز (تصوير چپ)

از سوي ديگر، بررسي هايي درباره پويايي شناسي جمعيت مرال و کل و بز، رژيم غذايي سمور و همچنين سياه گوش در اين منطقه نيز صورت گرفت. به علاوه حدود 90 گونه پرنده در منطقه شناسايي شد که از جمله آنها بايد به کبک دري، هما، دال، و تنوع بالايي از سهره ها اشاره نمود.